Onderzoek

Wat eten jakhalzen nu echt? Nieuw onderzoek van CCF plaatst wilde hoefdieren bovenaan de lijst.

  • door Emma Munyandi October 2, 2026
Wat eten jakhalzen nu echt? Nieuw onderzoek van CCF plaatst wilde hoefdieren bovenaan de lijst.

Samenvatting van het artikel: Het dieet van mesocarnivoren in een door mensen gedomineerd landschap met veel vee en weinig grote roofdieren.
Onderzoeksauteurs: Emma Munyandi, Bogdan Cristescu, Stijn Verschueren, Meed Mbidzo, Nadja le Roux, Laurie Marker, Anne Schmidt-Küntzel
Gepubliceerd in: Onderzoek naar wilde dieren (2026)
Lees de volledige paper: https://doi.org/10.1071/WR26008


In de gemeenschappelijke natuurgebieden van Namibië worden zwartrugjakhalzen algemeen beschouwd als de grootste bedreiging voor kleinvee. Boeren in het Okakarara District Communal Area (ODCA) in centraal-oostelijk Namibië schrijven tot wel 73% van hun verliezen aan schapen en geiten toe aan jakhalzen. Maar deze nieuwe studie, uitgevoerd door onderzoekers van CCF, onthult dat het daadwerkelijke dieet van de jakhals een genuanceerder beeld schetst.

Het onderzoek, gebaseerd op de masterscriptie van Emma Munyandi, die van 2019 tot 2023 bij CCF werkte, analyseerde 86 genetisch bevestigde uitwerpselmonsters van zwartrugjakhalzen, verzameld in vier gemeenschappelijke natuurgebieden. De bevindingen weerleggen de aanname dat jakhalzen sterk afhankelijk zijn van vee: wilde hoefdieren leverden het grootste aandeel in de biomassa van het jakhalsdieet, bijna 49%, terwijl kleinvee (schapen en geiten) slechts ongeveer 16% uitmaakten. Niettemin kan zelfs beperkte predatie op vee een negatieve invloed hebben op lokale boeren, met name wanneer veeverliezen worden verergerd door droogte, ziekte en lage productiviteit.

De studie valt niet alleen op door de bevindingen, maar ook door de brede samenwerking die eraan ten grondslag ligt. Het project bracht het ecologieteam van CCF, de afdeling genetica, de medewerkers van CCF die zich bezighouden met conflicten tussen mens en dier en de populatie Afrikaanse wilde honden in de regio monitoren, het team met speurhonden dat uitwerpselen opspoort, en zelfs het veterinaire team samen. Dit team verzamelde uitwerpselen tijdens vaccinatiecampagnes tegen hondsdolheid in het onderzoeksgebied. Het is een duidelijk voorbeeld van hoe de geïntegreerde aanpak van CCF op het gebied van natuurbehoud, die onderzoek, betrokkenheid van de lokale gemeenschap en diergezondheid omvat, wetenschappelijke resultaten met een concrete impact kan opleveren.

Een van de belangrijkste bijdragen van het onderzoek is de nadruk op genetische verificatie. Het identificeren van roofdieren aan de hand van uitwerpselen in het veld is notoir moeilijk, en dit onderzoek bewees dat: bijna 19% van de monsters die in het veld als jakhals waren geïdentificeerd, bleken in werkelijkheid van andere soorten te zijn, en ongeveer 28% van de genetisch bevestigde jakhalsmonsters was aanvankelijk verkeerd geïdentificeerd als iets anders. Zonder genetische bevestiging zou de dieetanalyse gegevens van de verkeerde soort hebben bevat. Nadat de soortidentificatie was bevestigd, gebruikte het team een ​​techniek genaamd haaranalyse om de prooidieren in elk uitwerpselmonster te identificeren. Dit houdt in dat individuele haren onder een microscoop worden onderzocht, waarbij het cuticulaire schubbenpatroon, uniek voor elke soort, onthult wat de jakhals heeft gegeten.

Wat jakhalzen het liefst eten

De studie identificeerde 20 verschillende voedselitems in het dieet van de jakhals, wat de opmerkelijk aanpasbare, omnivore aard van de soort weerspiegelt. Op basis van biomassa onthulde de analyse duidelijke voorkeuren:

  • Wilde hoefdieren Duiker, steenbok, koedoe en wrattenzwijn droegen het meest bij aan de biomassa, namelijk bijna 49% van het totale dieet. Koedoe en wrattenzwijn werden meer geconsumeerd dan verwacht, gezien hun lage aantallen in het landschap.
  • Grewia flava bessen Ze werden in meer dan twee derde van de uitwerpselmonsters aangetroffen, waardoor ze een belangrijke seizoensgebonden voedselbron vormen tijdens de droge maanden.
  • Kleine zoogdieren (knaagdieren) waren de meest voorkomende zoogdiersoort en droegen ongeveer 9% bij aan de totale biomassa.
  • Insekten (Kevers) behoorden tot de meest geconsumeerde producten in het algemeen.
  • Kleinvee Schapen en geiten vormden slechts ongeveer 16% van de biomassa.
  • Vogels, hagedissen en ongewervelde dieren droeg minder dan 5% bij aan de totale biomassa en diende eerder als aanvullende dan als primaire voedselbron.

Grotere wilde hoefdieren zoals koedoes en wrattenzwijnen worden waarschijnlijk eerder opgegeten door aas te eten dan door directe jacht. Het droge seizoen, waarin de sterfte door droogte toeneemt, biedt jakhalzen mogelijk extra mogelijkheden om aas te eten.

De onderzoekers onderzochten ook of de aanwezigheid van Afrikaanse wilde honden, een groter roofdier dat aas kon leveren door hun prooien, het dieet van jakhalzen beïnvloedde. Door jakhalzenuitwerpselen verzameld binnen een straal van 10 km van bekende holen van Afrikaanse wilde honden te vergelijken met uitwerpselen die verder weg waren verzameld, vonden ze geen significant verschil. Dit suggereert dat de kleine, zwaar vervolgde populatie wilde honden in het ODCA-gebied mogelijk niet langer haar ecologische rol als toppredator vervult, een bevinding met implicaties die veel verder reiken dan alleen het dieet van jakhalzen.

Waarom dit belangrijk is voor cheeta's

Dit is waar het onderzoek direct aansluit op de kernmissie van CCF. Het onderzoek toont aan dat jakhalzen bij voorkeur wilde prooien eten wanneer die beschikbaar zijn. Dit betekent dat inspanningen om de populaties wilde hoefdieren te versterken, door de jacht op bushmeat te verminderen en door habitatbeheer, de schade aan vee verder kunnen terugdringen doordat jakhalzen meer voedsel krijgen waar ze van nature de voorkeur aan geven. Tegelijkertijd zou een robuustere basis van wilde prooidieren het herstel van bedreigde grote roofdieren ondersteunen, waaronder Afrikaanse wilde honden en cheeta's, die afhankelijk zijn van veel van dezelfde prooidieren.

De studie onderstreept ook het belang van verbeterde veehouderijpraktijken. Als preventieve maatregelen zoals het houden van vee in omheiningen, het bewaken van het vee en het begeleiden van de kalveren worden versterkt, met name tijdens het droge seizoen wanneer jong vee het meest voorkomt en jakhalzen hun jongen grootbrengen, neemt de kans op conflicten tussen boeren en roofdieren verder af.

Voor boeren die gemeenschappelijk beheer voeren aan natuurgebieden, die onevenredig grote verliezen lijden en vaak minder middelen hebben om roofdieren te weren dan boeren met eigen grond, bieden deze bevindingen praktische, op bewijs gebaseerde manieren om samen te leven. Een landschap waar jakhalzen kunnen gedijen op wilde prooien, wilde honden hun ecologische rol kunnen vervullen en cheeta's toegang hebben tot een overvloed aan wild, is een landschap waar natuurbehoud en het levensonderhoud van de gemeenschap hand in hand kunnen gaan.

Foto: Zwartrugjakhals vastgelegd door een CCF-cameraval in het Okakarara District Communal Area. Fotocredit: CCF/Cheetah Conservation Fund

Delen met vrienden