Onderzoek

Tupuka's Dynastie: Een cheetahverhaal geschreven in het wild en ontcijferd in het CCF Genetisch Laboratorium.

  • door Hafeni Hamalwa 30 september 2026
Tupuka's Dynastie: Een cheetahverhaal geschreven in het wild en ontcijferd in het CCF Genetisch Laboratorium.

Hoe de multidisciplinaire aanpak van CCF de hoeksteen vormt van natuurbehoud en onderzoek.

Met dank aan Dr. Rob Cook (Ecologie). Met dank aan de veterinaire en veeteeltteams van CCF voor hun bijdrage aan het verhaal van Tupuka.


Het begon allemaal toen een cheetah iets te dicht bij een veestal op de boerderij van onze buurman kwam.

In augustus 2025 merkte het ecologieteam van het Cheetah Conservation Fund (CCF) een mannelijke cheetah op die op cameravallen in een deel van ons reservaat verscheen. Ook ontving het team meldingen van een solitaire cheetah op naburige boerderijen. Hij bewoog zich door het landschap zoals een wilde cheetah dat hoort te doen: hij jaagde op wilde prooien en verkende zijn omgeving. Zijn bewegingen brachten hem echter steeds dichter bij de veekralen van onze buren. Voor een van onze buren, net als voor veel boeren in Namibië, was dit een bron van bezorgdheid. Voor ons team was het een kans om meer te weten te komen over dit nieuwe individu en, belangrijker nog, om een ​​manier te vinden waarop zowel de buren als de cheetah veilig hetzelfde landschap konden delen.

Door samenwerking hebben onze teams van dierenartsen, ecologen en veehouders Tupuka (vernoemd door onze buurman naar de snelheid van de cheetah, aangezien Tupuka 'rennen' betekent in de Herero-taal) succesvol verdoofd, zodat hij een grondige gezondheidscontrole kon ondergaan, een GPS-halsband kon krijgen en geregistreerd kon worden in ons Early Warning System (EWS).

Het EWS (Early Warning System) maakt deel uit van CCF's programma voor de co-existentie tussen mens en roofdier, dat is ontworpen om conflicten te verminderen. Via het EWS vormt de halsband van Tupuka een belangrijke schakel tussen de individuele cheetah en de mensen die in zijn buurt wonen. Door zijn bewegingen te volgen, kan ons team zien waar hij naartoe reist en boeren vroegtijdig waarschuwen als hij gebieden nadert waar vee wordt gehouden, zoals hij voor zijn vangst had gedaan. Dit programma stelt boeren in staat proactief hun vee te beschermen wanneer de cheetah aanwezig is en, belangrijker nog, waarschuwt hen wanneer de cheetah hun terrein heeft verlaten. (We hebben meer verteld over Tupuka's vangst, vrijlating en vroege bewegingen in een eerder blogbericht.)

Astrid en haar welpen doen hun intrede in het verhaal.

Het afgelopen jaar was CCF op de hoogte van een volwassen vrouwelijke cheetah en haar vijf welpen die zich verplaatsten over de boerderijen direct ten noorden van CCF. Er werden af ​​en toe cameravallen gebruikt om de dieren te detecteren en we ontvingen meldingen van directe waarnemingen. In juni 2026 werden Astrid en haar welpen gevangen door een naburige boer in meerdere kooien. CCF greep deze gelegenheid aan om alle zes cheetahs naar het centrum te brengen voor veterinair onderzoek en, belangrijker nog, om Astrid een GPS-halsband om te doen en haar toe te voegen aan ons Early Warning System (EWS).

Elke keer dat een wilde of in gevangenschap gehouden cheetah wordt geïmmobiliseerd, biedt dit ons veterinaire team een ​​waardevolle kans om bloedmonsters af te nemen voor het beoordelen van de algemene gezondheid door middel van hematologische en biochemische analyses, evenals voor DNA-analyse in ons genetisch laboratorium. En plotseling, met Astrid en haar welpen in het spel, rees er een vraag:

Zou Tupuka, de mannelijke cheetah die we al maanden in de gaten hielden, de vader kunnen zijn van Astrids vijf welpen?

De DNA-analyse onthult

In het wild blijven de familielevens van cheeta's vaak onverteld. Vrouwelijke cheeta's leven over het algemeen solitair en trekken over uitgestrekte landschappen op zoek naar voedsel en partners, waarbij ze soms door gebieden trekken waar ze menselijke nederzettingen tegenkomen. Cameravallen kunnen vastleggen wanneer cheeta's een bewaakt gebied bezoeken. Als een individu een GPS-halsband draagt, kunnen we zien waar een cheeta zoals Tupuka is geweest.

Genetisch onderzoek kan verwantschappen aan het licht brengen die gemakkelijk over het hoofd worden gezien of die in het wild onmogelijk direct waar te nemen zijn. Met de bloedmonsters van Tupuka, Astrid en haar welpen hadden we alles wat we nodig hadden om te zoeken naar aanwijzingen die verborgen lagen in hun DNA.

Ons ultramoderne genetisch laboratorium in Namibië is uitgerust met een ABI 3500 genetische analyser en PCR-apparaten. We begonnen ons onderzoek met behulp van microsatellietmarkers – dezelfde markers die worden gebruikt in forensisch onderzoek (denk aan CSI). Dit omvatte een reeks laboratoriumstappen, waaronder het extraheren van DNA, het vermenigvuldigen van DNA van alle zeven cheeta's door middel van polymerasekettingreactie (PCR) en het analyseren van de monsters met onze genetische analyser.

Nadat de genetische profielen voor alle 17 markers compleet waren, vergeleken we de profielen van de welpen met die van Astrid en Tupuka. We hadden net gezien hoe Astrid en haar welpen weer in het wild werden uitgezet en keken allemaal reikhalzend uit naar de resultaten. En die gaven ons reden tot feest:

Er waren geen enkele discrepantie tussen de welpen en Tupuka, en zijn genetisch profiel sloot perfect aan op dat van Astrid bij alle vijf welpen op alle 17 markers, wat sterk suggereert dat Tupuka hun vader is.

Meer dan één cheetahverhaal

De genetische resultaten brachten een verband aan het licht tussen Tupuka en Astrid dat we door louter observatie niet hadden kunnen ontdekken. Ons ecologisch onderzoek had al een glimp laten zien van hoe hun levens elkaar kruisten.

Eind mei 2026, enkele weken voordat Astrid en haar vijf welpen werden gevangen, trokken ze door Tupuka's territorium en bezochten ze de speelboom die we sinds zijn vrijlating in de gaten hielden. Hun korte bezoek had een opmerkelijk effect op hem. In de twee weken die volgden, keerde Tupuka dramatisch vaker terug naar de boom, terwijl de tijd tussen zijn bezoeken afnam van enkele dagen tot minder dan een dag. Ook zijn gebruikelijke activiteitspatroon veranderde, waardoor we een zeldzaam inzicht kregen in hoe de aanwezigheid van een vrouwtje en haar welpen het gedrag van een territoriaal mannetje kan beïnvloeden.

Maar hun verhaal gaat over veel meer dan twee cheeta's. Zuidelijk Afrika is nog steeds het laatste bolwerk voor wilde cheeta's, waarvan er veel buiten beschermde gebieden leven. Ze delen het landschap met mensen en vee. Daarom is het extra belangrijk om te begrijpen waar cheeta's zich bewegen en hoe ze met elkaar omgaan.

GPS-halsbanden stellen ons in staat hun bewegingen te volgen en helpen boeren om vee op niet-dodelijke wijze te beschermen. Genetische analyse onthult op zijn beurt familiebanden die normaal gesproken voor ons verborgen blijven. Het samenbrengen van ecologie, veterinaire zorg, genetica en samenwerking met naburige boeren in één natuurbeschermingsprogramma staat centraal in de multidisciplinaire aanpak van CCF voor de bescherming van cheeta's.

Delen met vrienden