Over cheeta's
Een wild dieet
Cheeta's zijn afhankelijk van prooisoorten die hun snelheid en behendigheid hebben aangepast om hen te ontwijken, zoals Thomsongazelles, impala's en andere kleine tot middelgrote antilopen. Ze jagen ook op hazen, vogels, knaagdieren en af en toe op de kalveren van grotere kuddedieren.
Wilde prooien hebben een sterke voorkeur. Vee wordt zelden bejaagd, behalve door jonge, oude of gewonde cheeta's, en zelfs dan zijn de dieren vaak al zwak of kwetsbaar. Het huisvesten van vee in kraaltjes en het gebruik van niet-dodelijke beschermingsmethoden blijken de verliezen aanzienlijk te beperken.
Voer een cheeta
In onze centra in Namibië en Somaliland eten cheeta's dagelijks tussen de 4 en 2 kilogram vlees, wat neerkomt op duizenden kilo's per week.
Met een gift van slechts $5 kunt u een cheetah van een maaltijd voorzien en ons helpen deze bedreigde diersoort te blijven beschermen.
Het wilde leven van de cheeta
Cheeta's doorlopen drie levensfasen: welp (vanaf de geboorte tot 18 maanden), adolescentie (18–24 maanden) en volwassenheid (24 maanden en ouder).
Welpen (van geboorte tot 18 maanden)
Cheetawelpen worden geboren na een draagtijd van 93 dagen. Een nest bestaat meestal uit 1 tot 6 welpen, hoewel er ook wel 8 zijn geregistreerd. De sterfte is hoog, vooral in beschermde gebieden waar leeuwen, hyena's en andere roofdieren veel voorkomen. In sommige gebieden overleeft maar liefst 90% van de welpen het niet.
Adolescenten (18 tot 24 maanden)
Tussen de 18 en 24 maanden leren jonge cheeta's jagen en beginnen ze zelfstandiger te leven. In deze periode hangt hun overleving af van de succesvolle overgang van afhankelijkheid van hun moeder naar het zelfstandig vangen van prooien.
Volwassenen (24 maanden en ouder)
In het wild leven cheeta's gemiddeld 10 tot 12 jaar. Volwassen mannetjes leven vaak korter, gemiddeld zo'n 8 jaar, deels vanwege conflicten met rivaliserende mannetjes over territorium. De hoge sterfte onder volwassen cheeta's is een van de grootste factoren die de groei van de wilde cheetapopulatie beperkt.
vocalisaties
In tegenstelling tot de andere "grote katachtigen" – leeuwen, tijgers, luipaarden en jaguars – kunnen cheeta's niet brullen. In plaats daarvan grommen ze wanneer ze zich bedreigd voelen, tjilpen ze of maken ze vogelachtige geluiden om te communiceren, en blaffen ze tijdens sociale interacties. Cheeta's zijn ook een van de weinige katachtigen die continu kunnen spinnen tijdens zowel in- als uitademing.
Spinnende
Kreunen/Spugen
chirping
grommende
Grommen/Tjilpen
Fysieke kenmerken van volwassen cheeta's
Volwassen cheeta's wegen doorgaans tussen de 75 en 125 kilo. Hun lichaam meet 40 tot 60 centimeter van kop tot achterhand, met een staart die daar nog eens 24 tot 32 centimeter aan toevoegt – wat hun totale lengte op 7.5 meter brengt. De schofthoogte is ongeveer 28 tot 36 centimeter.
Mannetjes zijn iets groter dan vrouwtjes en hebben grotere koppen, maar vergeleken met andere grote katachtigen zoals leeuwen zijn de verschillen kleiner.
Cheeta's hebben een slank postuur, een smalle taille en een diepe borstkas. Hun grote neusgaten, longen en hart, samen met een zeer efficiënte bloedsomloop, zorgen voor een snelle toevoer van zuurstof tijdens een sprint.
Met zijn lange poten en unieke slanke bouw onderscheidt de cheeta zich van alle andere katachtigen en is hij het enige lid van zijn geslacht, de Acinonyx. Zijn gespecialiseerde lichaamsbouw stelt hem in staat om de extreme snelheden te bereiken die hem tot het snelste landdier maken.
markeringen
De vacht van een cheeta varieert van lichtbruin tot diep goudkleurig en is bedekt met effen zwarte vlekken, in tegenstelling tot de open rozetten die te zien zijn bij luipaarden of jaguars. Dit vlekkenpatroon is een van de snelste manieren om een cheeta te identificeren.
Opvallende zwarte "traanstrepen" lopen van de ogen naar de bek. Deze kunnen de schittering van de zon verminderen en cheeta's helpen zich op grote afstand op prooien te concentreren, vergelijkbaar met het dradenkruis van een telescoop.
De staart eindigt in een borstelige kuif met vijf of zes donkere ringen. Deze patronen dienen als camouflage en kunnen ook dienen als signaal, waardoor welpen hun moeder door het hoge gras kunnen volgen. De punt van de staart varieert per individu, van wit tot zwart.
Uiterlijk van een cheeta – Snelle feiten
🐆 Vacht: Lichtbruin tot diep goudkleurig, bedekt met effen zwarte vlekken (geen rozetten zoals bij luipaarden of jaguars).
👀⚫ Traanstrepen: Zwarte lijnen van de ogen naar de mond verminderen de schittering van de zon en helpen bij het focussen op prooi.
〰️〰️〰️ Staart: Bossig met 5-6 donkere ringen; gebruikt voor camouflage en signalering. De staartpunten variëren van wit tot zwart.
Built for Speed
De cheeta is het snelste landdier en de meest bedreigde grote katachtige van Afrika. Gebouwd voor snelheid, kan hij in iets meer dan drie seconden accelereren tot meer dan 110 km/u (70 mph), waarbij hij stappen tot wel zeven meter lang kan maken. Zijn flexibele ruggengraat, lange poten, smalle frame en balancerende staart dragen allemaal bij aan zijn ongelooflijke sprintvermogen. Gespecialiseerde spieren geven de ledematen een bredere zwaai, wat de acceleratie bevordert.
De voetzolen van cheeta's zijn hard en minder rond dan die van andere katachtigen. Ze fungeren als bandenprofielen voor grip in scherpe bochten. Hun korte, half-intrekbare klauwen lijken meer op die van een hond dan op die van een kat. Ze werken als spikes op een spoor om grip op de grond te krijgen en de snelheid te verhogen.
Snel en flexibel
De ruggengraat van de cheeta is uniek flexibel en fungeert als een veer die elke stap aandrijft. Zijn lange, gespierde staart werkt als een roer, compenseert het lichaamsgewicht en zwaait heen en weer om scherpe bochten te stabiliseren tijdens snelle achtervolgingen.
In tegenstelling tot de meeste katachtigen zitten de schouderbladen van een cheeta niet vast aan het sleutelbeen, waardoor de schouders vrij kunnen bewegen. Bij de heupen draaien de gewrichten wijd, zodat de achterpoten ver uit elkaar kunnen staan wanneer het lichaam volledig gestrekt is. Deze heup- en schouderflexibiliteit samen zorgt voor een uitzonderlijke paslengte van 6-7 meter (ongeveer 21 voet), met vier passen per seconde. Tijdens elke pas komt de cheeta twee keer in de lucht: één keer volledig gestrekt en één keer wanneer de poten onder het lichaam zijn getrokken.
Cheetawelpen
Bij de geboorte wegen cheetawelpen slechts 8.5 tot 15 gram en zijn ze blind en hulpeloos. Hun moeder verzorgt ze geduldig en spint zachtjes, terwijl ze ze warm en veilig houdt. Binnen een dag moet ze ze even alleen laten om te jagen, wat dit de meest kwetsbare fase van hun leven maakt.
De eerste zes tot acht weken blijven de welpen in een afgeschermd nest. Gedurende deze tijd verplaatst de moeder ze regelmatig van de ene schuilplaats naar de andere om het risico op ontdekking door roofdieren te verkleinen. Ze voedt haar welpen alleen op en zorgt tot wel 18 maanden lang voor ze.
Ongeveer zes weken oud
Naarmate de welpen groeien, beginnen ze hun moeder te volgen tijdens haar dagelijkse jacht. In deze maanden kan ze zich niet ver of snel verplaatsen, en is de welpensterfte het hoogst: minder dan één op de tien overleeft. De meeste verliezen worden veroorzaakt door predatie door leeuwen, hyena's of arenden, hoewel verwondingen ook hun tol eisen. Dit is ook de periode waarin welpen essentiële levensvaardigheden leren.
Jonge welpen zijn bedekt met een dikke, zilvergrijze mantel over hun rug. Deze mantel dient als camouflage en lijkt op een honingdas, een notoir agressief dier. Deze imitatie kan roofdieren afschrikken, maar de mantel valt af rond de leeftijd van ongeveer drie maanden.
Tussen de vier en zes maanden oud
Cheetawelpen zijn zeer actief en speels. Ze klimmen in bomen om hun evenwicht te oefenen, hun coördinatie te verbeteren en gebruiken hun extra scherpe, half-intrekbare klauwen om zich vast te grijpen aan de bast van hoge 'speelbomen'. Spelen met broertjes en zusjes helpt bij het opbouwen van kracht en behendigheid en bereidt hen voor op een leven als jager.
Leren jagen is de belangrijkste vaardigheid om te overleven. Rond de leeftijd van één jaar beginnen welpen samen met hun moeder aan de jacht deel te nemen.
Op ongeveer 18 maanden leeftijd
Uiteindelijk scheiden de moeder en de welpen zich. Hoewel ze nog geen volwaardige jagers zijn, blijven de jonge mannetjes en vrouwtjes nog enkele maanden samen om te oefenen. Wanneer de jonge vrouwtjes beginnen te fietsen, worden ze het hof gemaakt door dominante mannetjes, die hun broers verjagen.
Mannelijke coalities
Wanneer vrouwelijke broers en zussen geslachtsrijp worden, verlaten ze de groep om grotendeels onafhankelijk te leven. Mannelijke broers en zussen blijven echter hun hele leven samen in groepen die bekend staan als coalities. Leven in een coalitie vergroot het jachtsucces en biedt bescherming tegen rivaliserende roofdieren.
Wanneer ze van hun zusters gescheiden worden, kunnen jonge mannetjes jarenlang rondzwerven voordat ze een territorium hebben afgebakend. Ze kunnen honderden kilometers afleggen, vaak verdreven door sterkere coalities, totdat ze zich uiteindelijk vestigen in een gebied van 15 tot 30 vierkante kilometer.
In gevallen waarin jonge cheeta's wees worden en in een rehabilitatiecentrum opgroeien, kunnen niet-verwante individuen aan elkaar worden gekoppeld. Eenmaal vrijgelaten, blijven deze kunstmatig gevormde coalities vaak hun hele leven intact, wat de natuurlijke band tussen broers weerspiegelt.
Mating
Vrouwtjescheeta's leiden een overwegend solitair leven, behalve tijdens de opvoeding van hun welpen. In tegenstelling tot mannetjes die vaste territoria verdedigen met hun coalitie, reizen vrouwtjes over "thuisgebieden" die vaak de territoria van meerdere mannetjesgroepen overlappen. De grootte van het leefgebied van een vrouwtje hangt af van de beschikbaarheid van prooien. Wanneer prooien schaars of wijd verspreid zijn, breidt haar leefgebied zich uit.
De oestrus van vrouwtjes is onregelmatig en wordt beïnvloed door omgevingsfactoren, met name de nabijheid en geurmarkeringen van mannetjes. Deze onvoorspelbaarheid maakt het fokken van cheeta's in gevangenschap een uitdaging. De oestrus kan tot wel 14 dagen duren, waarin vrouwtjes met meerdere mannetjes kunnen paren. Wanneer een vrouwtje ontvankelijk is, blijven mannetjes die haar tegenkomen tot wel drie dagen bij haar en paren ze de hele dag door. Binnen een coalitie is er geen enkel dominant mannetje dat de paringskansen monopoliseert; alle leden zullen paren.
Genetische diversiteit
Tijdens de laatste ijstijd daalde het aantal cheeta's tot slechts een kleine groep overlevenden. Deze knelpunt in de populatie veroorzaakte een dramatisch verlies aan genetische diversiteit, waardoor de huidige cheeta's ongewoon uniform zijn. Experimenten hebben zelfs aangetoond dat wederzijdse huidtransplantaties tussen niet-verwante cheeta's vaak worden geaccepteerd vanwege hun genetische gelijkenis, met name wat betreft hun major histocompatibility complex (MHC).
Genetische diversiteit is cruciaal voor populaties om zich aan te passen aan veranderingen in de omgeving en onverwachte uitdagingen te overleven. Door de mens veroorzaakt habitatverlies en -fragmentatie vergroten de isolatie, wat leidt tot inteelt en een verdere afname van de genetische variatie.
Een lage genetische diversiteit is in verband gebracht met diverse gezondheidsproblemen bij cheeta's, waaronder een slechte spermakwaliteit, focale palatinerosie, een grotere vatbaarheid voor ziekten en fysieke afwijkingen zoals een knikstaart. Deze aandoeningen komen zowel in het wild als in gevangenschap voor.
Voer een cheeta
Voer de snelste kat ter wereld
In het wild jagen ze op gazellen, impala's en andere snelle prooidieren, maar bij CCF bieden we uitgebalanceerde maaltijden aan die hen sterk en gezond houden.
Met een gift van slechts $5 kunt u een cheetah van een maaltijd voorzien en ons helpen deze bedreigde diersoort te blijven beschermen.
Jacht
Cheeta's zijn visuele jagers en, in tegenstelling tot de meeste andere grote katachtigen, zijn ze dagactief – voornamelijk actief in de vroege ochtend en late namiddag. Ze beklimmen vaak termietenheuvels of hoge 'speelbomen' om een beter zicht te krijgen op prooien aan de horizon.
De jacht verloopt volgens een vast patroon: het detecteren, het besluipen, de achtervolging, het laten struikelen of vangen van de prooi en ten slotte een verstikkende beet in de keel om de prooi te doden.
Activiteit
Hoewel cheeta's opmerkelijke snelheden kunnen bereiken, kunnen ze een achtervolging niet lang volhouden. Hun prooi moet binnen ongeveer 30 seconden gevangen worden, omdat ze hun maximale snelheid slechts kort kunnen volhouden.
Buiten de jacht brengen cheeta's een groot deel van hun tijd rustend door. Ze vermijden de middaghitte door in de schaduw te slapen, vaak onder grote bomen. Hun aard als dagdier is dat ze het meest actief zijn tijdens de koelere uren van de ochtend en avond, en ze jagen niet 's nachts.
Rol in het ecosysteem
De cheeta speelt een cruciale rol in het savanne-ecosysteem. Hoewel hij een van de meest efficiënte jagers is, worden zijn prooien vaak door grotere carnivoren of groepen roofdieren gejaagd. Net als alle roofdieren helpen cheeta's bij het reguleren van prooipopulaties door zwakke en oude exemplaren te verwijderen en zo de kuddes gezond en in balans te houden.
Door overbegrazing te beperken, ondersteunen roofdieren indirect plantengemeenschappen en zorgen ze voor de stabiliteit van het ecosysteem. Zonder roofdieren zoals de cheeta zouden de savannes van Namibië er heel anders uitzien – en de aanhoudende trend van verwoestijning zou waarschijnlijk versnellen.
Soorten toen en nu
Verwanten van de moderne cheeta waren tot ongeveer 20,000 jaar geleden wereldwijd verspreid, toen het milieu dramatische veranderingen onderging tijdens de Grote IJstijd. Slechts een handvol exemplaren bleef over.
De cheetapopulatie herstelde zich. Tot ongeveer 10,000 jaar geleden strekte hun leefgebied zich uit over het hele Afrikaanse continent (met uitzondering van het Congobekken en de Sahara) en tot in Azië, van het Arabisch Schiereiland tot Oost-India. Tegenwoordig worden cheeta's slechts in 9% van hun historische verspreidingsgebied aangetroffen en zijn ze functioneel uitgestorven. Ooit leefden ze in Azië en Afrika, maar er leven nu minder dan 7,100 volwassen en jonge cheeta's in het wild.
Beschermde status
Cheeta's staan momenteel als kwetsbaar vermeld op de Rode Lijst van de IUCN. In Namibië zijn ze een beschermde diersoort. Volgens de Endangered Species Act in de Verenigde Staten worden ze als bedreigd beschouwd. De Conventie inzake de internationale handel in bedreigde diersoorten (CITES) vermeldt ze als een soort uit Bijlage 1. De meeste wilde cheeta's leven in gefragmenteerde populaties in delen van Afrika en beslaan slechts 9 procent van hun historische verspreidingsgebied. In Iran zijn er minder dan 50 Aziatische cheeta's (een ondersoort) over.
De grootste populatie cheeta's beslaat een gebied dat zich uitstrekt over zes landen: Namibië, Botswana, Zuid-Afrika, Angola, Mozambique en Zambia. Namibië heeft het grootste aantal cheeta's van alle landen, wat het de bijnaam "Cheetahoofdstad van de Wereld" oplevert. Meer dan 75 procent van de resterende wilde cheeta's leeft op landelijke landbouwgronden, samen met menselijke gemeenschappen.
Cheeta's in gevangenschap
Cheeta's kunnen in gevangenschap 17 tot 20 jaar oud worden. In Afrikaanse landen, zoals Namibië, is het illegaal om cheeta's in het wild te vangen en levend te houden. Ook in de meeste Afrikaanse landen, zoals Namibië, is het illegaal om cheeta's in particulier bezit of als huisdier te houden. Het Cheetah Conservation Fund en andere Afrikaanse ngo's houden populaties gewonde of verweesde dieren gevangen als onderdeel van rehabilitatie- en rewilding-activiteiten.
De geschiktheid voor vrijgave is afhankelijk van:
- de leeftijd van de individuen waarop ze wees werden
- de mate waarin menselijk ingrijpen nodig was voor hun overleving
Zeer jonge en ernstig zieke dieren zullen vaker contact hebben met menselijke verzorgers. Overleven in het wild hangt af van een afkeer van mensen en het vermijden van menselijke populaties. Cheeta's die met de hand grootgebracht moeten worden en langdurige medische behandeling nodig hebben, hebben niet voldoende angst voor mensen om in het wild te leven, vooral niet wanneer hun territoria steeds vaker gedeeld worden met menselijke nederzettingen.
Dierentuinen en natuurbehoud
Geaccrediteerde dierentuinen over de hele wereld nemen deel aan fokprogramma's in gevangenschap, waarbij de genetische geschiktheid van paren wordt gecontroleerd. De accreditatiecriteria verschillen per accrediterende organisatie. Accreditatie vereist in de meeste gevallen dat dierentuinen die cheeta's in gevangenschap houden, natuurbeschermingswerk ondersteunen. Het Cheetah Conservation Fund vermeldt hier de dierentuinen die ons natuurbeschermingswerk financieren.
Het Cheetah Conservation Fund beheert het International Cheetah Studbook voor cheetapopulaties in gevangenschap.
Gespecialiseerde behoeften op het gebied van natuurbehoud
Net als alle andere soorten die met uitsterven worden bedreigd, is het probleem waarmee de cheeta wordt geconfronteerd complex en veelzijdig. De meeste redenen voor de uitsterving van de cheeta kunnen echter worden onderverdeeld in drie overkoepelende categorieën:
- conflict tussen mens en dier,
- verlies van leefgebied en verlies van prooi,
- stroperij en illegale handel in wilde dieren, waarbij welpen uit de Hoorn van Afrika worden gehaald en in de handel in exotische huisdieren terechtkomen, voornamelijk in de Golfstaten.
Conflict tussen mens en dier
In tegenstelling tot andere grote katachtigen en roedelroofdieren gedijen cheeta's niet goed in natuurreservaten. Deze gebieden herbergen normaal gesproken een hoge dichtheid aan andere, grotere roofdieren, zoals de leeuw, het luipaard en de hyena. Roofdieren zoals deze concurreren met cheeta's om prooien en zullen zelfs cheeta's doden als ze de kans krijgen. In dergelijke gebieden kan de sterfte onder cheetawelpen oplopen tot 90%. Daarom leeft ongeveer 90% van de cheeta's in Afrika buiten beschermde gebieden op privélandbouwgrond en komt daardoor vaak in conflict met mensen.
Wanneer een roofdier de veestapel van een boer bedreigt, bedreigen ze ook het levensonderhoud van de boer. Boeren handelen snel om hun hulpbronnen te beschermen en vangen of schieten de cheeta vaak. Omdat cheeta's overdag meer jagen, worden ze vaker gezien dan nachtelijke roofdieren, wat bijdraagt aan een hogere mate van achtervolging van de cheeta.
Conflict tussen mens en dier
Lees meer over de inspanningen van CCF om conflicten tussen mens en dier te beperken
Verlies van woongebied
Cheeta's hebben enorme landoppervlakten nodig met geschikte prooien, water en dekking om te overleven. Naarmate wilde gebieden worden verwoest en gefragmenteerd door de menselijke expansie die overal ter wereld plaatsvindt, wordt ook de beschikbare habitat van de cheeta vernietigd. De beschikbare habitat raakt gefragmenteerd en gedegradeerd, waardoor het aantal dieren dat een gebied kan onderhouden afneemt. Talrijke landschappen in Afrika die ooit duizenden cheeta's konden huisvesten, hebben nu moeite om er nog maar een handvol te huisvesten.
Verlies van woongebied
Lees meer over de inspanningen van CCF om habitatverlies te voorkomen en beperken.
Illegale handel in wilde dieren en planten
In veel delen van de wereld bestaan er sterke culturele banden met het houden van cheeta's als gezelschapsdier. De traditie kent een lange geschiedenis en is veelvuldig terug te vinden in oude kunst.
Tegenwoordig worden cheeta's nog steeds gezien als statussymbolen. Hoewel het houden van cheeta's en exotische huisdieren in veel landen verboden is, is er nog steeds veel vraag naar cheeta's als huisdier. Welpen worden illegaal in het wild gevangen en slechts één op de zes overleeft de reis naar een potentiële koper.
Illegale handel in wilde dieren en planten
Lees meer over de inspanningen van CCF om een einde te maken aan de illegale handel in cheeta's in alle leefgebieden van deze soort.