Wereldwilddag 2026: Geneeskrachtige en aromatische planten van Namibië
-
- door Zila Oliveira 2 maart 2026
Elk jaar vestigt Wereld Natuurdag de aandacht op het belang van de bescherming van de biodiversiteit op onze planeet. In 2026 ligt de focus op de cruciale rol van aromatische en medicinale planten, soorten die zowel het menselijk welzijn als het ecologisch evenwicht ondersteunen. Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) is 70-95% van de mensen in ontwikkelingslanden afhankelijk van traditionele geneeskunde voor hun basisgezondheidszorg. Veel van deze remedies zijn rechtstreeks afkomstig van planten. Maar naast hun waarde voor de mens zijn planten ook essentieel voor de ecosystemen waarvan wilde dieren afhankelijk zijn om te overleven.
Op deze Wereldwilddag vestigt het Cheetah Conservation Fund (CCF) de aandacht op enkele van Namibië's meest iconische medicinale en aromatische planten, en waarom de bescherming van gezonde ecosystemen essentieel is voor zowel mens als dier.
De opmerkelijke plantendiversiteit van Namibië
Namibië kent 195 plantenfamilies en meer dan 4,300 soorten , ondersoorten en variëteiten. Veel van deze planten hebben medicinale, voedings- of cosmetische waarde. De laatste jaren is er een groeiende inspanning om een aantal van deze soorten op een duurzame manier te commercialiseren, waardoor inkomstenmogelijkheden ontstaan, met name voor vrouwen in plattelandsgemeenschappen, die vaak de hoeders zijn van traditionele plantenkennis.
Hieronder volgen slechts enkele voorbeelden van het buitengewone plantenerfgoed van Namibië.
Iconische medicinale en aromatische planten van Namibië
!Nara (Acanthosicyos horridus)
De !Nara-plant, die endemisch is voor de Namibwoestijn, is een doornige struik die grote, lichtgroene meloenen produceert die bedekt zijn met stekels. Binnenin bevat de vrucht zoet, aromatisch vruchtvlees en zeer voedzame zaden. De zaden worden lokaal geconsumeerd en ook verwerkt tot koudgeperste olijfolie, die veelvuldig wordt gebruikt in natuurlijke cosmetica en voedingsproducten. In de barre woestijnomgeving speelt de !Nara-plant een belangrijke ecologische rol en ondersteunt tegelijkertijd het lokale levensonderhoud.
Duivelsklauw (Harpagophytum procumbens)
Duivelsklauw is het meest gevestigde commerciële natuurlijke plantenproduct van Namibië. De knollen van de plant bevatten harpagoside, een stof die bekendstaat om zijn ontstekingsremmende eigenschappen en die veelvuldig wordt gebruikt bij de behandeling van artritis en reumatische aandoeningen. Namibië is de grootste leverancier van duivelsklauw aan de internationale markt. Duurzame oogstmethoden zijn essentieel om ervoor te zorgen dat deze waardevolle medicinale plant ook voor toekomstige generaties beschikbaar blijft.
Marula (Sclerocarya birrea)
De marulaboom produceert rijpe vruchten ter grootte van een pruim met een gele schil. Traditioneel wordt de vrucht gebruikt voor de productie van sap en gefermenteerde dranken, terwijl uit de gedroogde pitten olie wordt gewonnen. Tegenwoordig wordt koudgeperste marulaolie op grote schaal geëxporteerd voor gebruik in persoonlijke verzorgings- en cosmetische producten. De commercialisering van marula heeft belangrijke inkomstenbronnen gecreëerd voor plattelandsgemeenschappen in zuidelijk Afrika.
Zure pruim (Ximenia americana)
Ximenia-zaadolie wordt al lange tijd gebruikt als traditioneel verzachtend middel en voor haarverzorging. Het wordt ook gebruikt om leer te verzachten en in het verleden gebruikten de San het om hun bogen te onderhouden. Tegenwoordig wordt ximenia-olie internationaal gewaardeerd om zijn anti-verouderings- en huidhydraterende eigenschappen. De fruitproductie is echter gevoelig voor vorst, bosbranden en milieuveranderingen, waardoor de stabiliteit van het ecosysteem essentieel is voor een duurzame oogst.
Omumbiri (Commiphora wildii)
Omumbiri produceert een geurige hars die traditioneel door Himba-vrouwen als parfum wordt gebruikt. De amberkleurige hars, die voornamelijk in de Kunene-regio voorkomt, wordt al generaties lang geoogst. De etherische olie ervan wordt nu ook gebruikt in cosmetische producten, waardoor cultureel erfgoed samensmelt met modern commercieel gebruik. De eerste commerciële oogst van hars werd in 2007 op internationale markten verkocht.
Moramaboon (Tylosema esculentum)
De moramaboon is een uitstekende bron van hoogwaardige eiwitten en heeft een aanzienlijk potentieel voor het verbeteren van de voedselzekerheid in Namibië en andere droge landen. Producten die van morama worden gemaakt, zijn onder andere bakolie, cosmetische olie, boter, eiwitrijk meel en bonen in blik. Nu klimaatbestendigheid steeds belangrijker wordt, kunnen inheemse gewassen zoals morama een sleutelrol spelen in duurzame voeding.
Makalani-noten: waar cultuur en natuurbehoud samenkomen
In Namibië, waar woestijnlandschappen samenkomen met rijke culturele tradities, staan Makalani-noten symbool voor veerkracht, erfgoed en creativiteit. Deze zaden zijn afkomstig van de Makalani-palm ( Hyphaene petersiana ), een boom die van nature voorkomt in de savannes van Namibië. Met hun gladde, ivoorachtige oppervlak zijn de noten ideaal voor ingewikkelde houtsnijwerken en hebben ze al lange tijd een artistieke en economische waarde voor de lokale gemeenschappen.
Voor ambachtslieden zoals Richard Khairabeb en Eddie Gaoseb, twee Damara-sprekende Namibiërs uit de Kunene-regio, is het bewerken van Makalani-noten meer dan alleen vakmanschap – het is een bron van inkomsten die geworteld is in traditie. Door hun werk worden de Namibische flora en fauna en landschappen omgetoverd tot gedetailleerde, met de hand gesneden stukken die een verhaal vertellen over de co-existentie tussen mens en natuur.
CCF werkt samen met Makalani-notenkunstenaars en biedt hun houtsnijwerk aan via de CCF-cadeauwinkel. Deze kunstwerken vieren niet alleen de biodiversiteit van Namibië – inclusief de iconische cheeta's – maar bieden ook een duurzaam inkomen voor lokale gezinnen. Door traditioneel vakmanschap te ondersteunen dat verbonden is met inheemse plantensoorten, versterkt CCF de band tussen natuurbehoud en de gemeenschap, en zorgt ervoor dat de bescherming van ecosystemen ook ten goede komt aan de mensen die er wonen.
Klik hier voor meer informatie over de kunstenaars of de Makalani-noten.
Waarom plantendiversiteit belangrijk is voor wilde dieren
De plantendiversiteit van Namibië biedt veel meer dan alleen medicinale of economische voordelen; ze vormt de basis van de ecosystemen van het land. Veranderingen in de bodemsamenstelling en de plantengroei hebben verstrekkende gevolgen voor de fauna, zelfs als die veranderingen niet direct zichtbaar zijn. Hoewel een toename van de vegetatie positief lijkt, heeft de ongecontroleerde groei van doornstruiken (een proces dat bekend staat als struikgewasverspreiding ) het Namibische landschap de afgelopen eeuw ingrijpend veranderd.
Het verdwijnen van grote herbivoren zoals olifanten en neushoorns heeft de natuurlijke begrazings- en bladerdruk verminderd. Daardoor hebben doornstruiken zich kunnen uitbreiden naar voorheen open graslanden.
Voor cheeta's is deze verandering cruciaal.
Jachtluipaarden zijn afhankelijk van open gebieden om effectief te kunnen jagen. Dichte begroeiing vermindert het zicht en beperkt hun mogelijkheden om prooi te achtervolgen. Tegelijkertijd vermindert de opmars van begroeiing de beschikbare weidegrond voor vee, wat de bestaanszekerheid van boeren aantast. Naarmate open leefgebieden krimpen, worden jachtluipaarden gedwongen dichter bij menselijke nederzettingen te komen, waardoor het risico op conflicten tussen mens en dier toeneemt en in sommige regio's, zoals Somaliland, bijdraagt aan problemen zoals de illegale handel in wilde dieren.
Habitatverlies is misschien wel de minst zichtbare van de drie belangrijkste bedreigingen voor cheeta's (naast conflicten en illegale handel in wilde dieren ), maar het heeft vaak de grootste impact, omdat het de andere twee factoren in gang zet.
Het werk van CCF om het evenwicht in het ecosysteem te herstellen.
Al meer dan dertig jaar zet CCF zich in om de opmars van struikgewas tegen te gaan en het ecologisch evenwicht in de Namibische graslanden te herstellen. Door middel van gerichte dunning van struikgewas en herstel van leefgebieden helpt CCF landschappen weer toegankelijk te maken, waardoor betere jachtomstandigheden voor cheeta's ontstaan en de graasmogelijkheden voor vee verbeteren. Deze aanpak ondersteunt zowel natuurbehoud als het levensonderhoud van de lokale bevolking.
Gezonde ecosystemen zijn onderling verbonden systemen. Het beschermen van medicinale en aromatische planten, het handhaven van een evenwichtige vegetatie, het ondersteunen van herbivore populaties en het beschermen van roofdieren zoals cheeta's maken allemaal deel uit van dezelfde natuurbeschermingsstrategie. Op deze Wereld Wildlife Dag worden we eraan herinnerd dat planten, dieren in het wild en mensen nauw met elkaar verbonden zijn. Door de ecosystemen van Namibië te beschermen, beschermen we niet alleen de buitengewone biodiversiteit, maar ook de natuurlijke hulpbronnen waar gemeenschappen dagelijks van afhankelijk zijn.
Als u meer wilt weten over het werk van CCF op het gebied van habitatrestauratie en ecosysteembehoud, klik dan hier.
Bronnen: Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) , Botanische Vereniging van Namibië en Atlas van Namibië
Gerelateerd lezen
-
8 april 2026
Beleef een natuurbeschermingssafari in Namibië.